Çocuğunuz markette gördüğü her oyuncağı istiyor, arkadaşında olanı hemen sahiplenmek istiyor ya da “Herkeste var, bende de olsun” diyorsa yalnız değilsiniz. Çocuklardaki her şeyi isteme davranışı, gelişimsel olarak belirli dönemlerde sık görülür. Ancak sınır koyulmadığında ilerleyen yaşlarda doyumsuzluk, sabırsızlık ve öfke problemlerine dönüşebilir.
Bu yazıda, bu davranışın nedenlerini, hangi yaşlarda normal kabul edildiğini ve ebeveynlerin nasıl yaklaşması gerektiğini detaylı şekilde ele alıyoruz.
Çocuklar Neden Her Şeyi İster?
Çocukların her şeyi istemesi çoğu zaman “şımarıklık” değildir. Bunun altında gelişimsel ve psikolojik nedenler bulunur.
Gelişimsel Merkezcilik
Özellikle 2-6 yaş arasında çocuklar benmerkezci düşünür. Dünya onların etrafında dönüyormuş gibi algılarlar. Başkasının sahip olduğu bir nesneyi gördüklerinde “Onda varsa bende de olmalı” düşüncesi oluşur.
Dürtü Kontrolünün Gelişmemiş Olması
Beynin ön bölgesi (dürtü kontrolü ve sabırla ilgili alan) çocuklukta tam gelişmemiştir. İstediği şeyi hemen istemesi bu nedenle doğaldır.
Sosyal Kıyaslama
Okul çağında akran etkisi başlar. Marka ayakkabı, oyuncak, tablet gibi eşyalar sosyal statü aracı haline gelebilir.
Sevgi ile Eşya Arasında Bağ Kurma
Bazı çocuklar için “alınan şey”, “seviliyorum” anlamına gelebilir. Özellikle ebeveynin suçluluk duygusuyla sık hediye aldığı durumlarda bu bağ güçlenir.
Hangi Yaşta Normal, Hangi Yaşta Sorun?
2-4 yaş arası: Her şeyi isteme davranışı gelişimsel olarak normaldir.
5-7 yaş arası: Sınırlar öğretilmezse kalıcı hale gelebilir.
8 yaş ve üzeri: Sürekli doyumsuzluk, öfke nöbetleri ve tehdit davranışı varsa destek gerekebilir.
Eğer çocuk “Almazsan seni sevmem”, “Bağırırım”, “Kendimi yere atarım” gibi manipülatif davranışlar gösteriyorsa bu noktada ebeveyn tutarlılığı çok önemlidir.
Ebeveynler Ne Yapmalı?
Net ve Tutarlı Sınırlar Koyun
“Şu an bunu almıyoruz.”
Açıklama kısa ve net olmalı. Uzun savunmalar çocuğun pazarlık yapmasına neden olur.
Duyguyu Kabul Edin Ama İsteği Değil
“Bunu çok istediğini görüyorum, üzülmüş olabilirsin.”
Duygu kabul edilir, ancak karar değişmez.
Seçenek Sunun
“Bu ay bir oyuncak seçebilirsin.”
Sınır içinde özgürlük çocuğun kontrol ihtiyacını karşılar.
Ertelemeyi Öğretin
İstek listesi oluşturmak, harçlık sistemi uygulamak sabrı öğretir.
Ödül Sistemini Doğru Kullanın
Her olumlu davranışın maddi ödülle pekiştirilmesi uzun vadede beklentiyi artırır. Sosyal ödüller (övgü, birlikte zaman geçirme) daha sağlıklıdır.
Sürekli Her Şeyi İsteme Davranışı Hangi Sorunlara Yol Açabilir?
• Düşük frustrasyon toleransı
• Sabırsızlık
• Öfke kontrol problemleri
• Empati eksikliği
• Maddi odaklı değer sistemi
Bu nedenle erken dönemde sınır koyma becerisi oldukça önemlidir.