Çocukların sağlıklı bir benlik algısı geliştirmesinde en güçlü araçlardan biri takdir edilmek ve görülmektir. Takdir edilen çocuk kendini değerli hisseder, denemekten korkmaz ve hata yaptığında yıkılmaz. Antalya’da çocuk psikoloğu desteği alan ailelerde en sık çalıştığımız konulardan biri, doğru takdir etme becerisinin kazandırılmasıdır. Çünkü birçok ebeveyn iyi niyetle “aferin” dese de bunun nasıl söylendiği, neyin takdir edildiği ve ne sıklıkta yapıldığı çocuğun psikolojik gelişimini doğrudan etkiler.
Takdir Edilen Çocukta Neler Değişir?
Takdir edilen çocuklarda özgüven gelişimi daha sağlıklıdır. Bu çocuklar sadece sonuç odaklı değil süreç odaklı düşünmeyi öğrenir. Yani “kazandım” diye değil “çabaladım” diye mutlu olurlar. Bu durum akademik başarıyı, sosyal ilişkileri ve problem çözme becerilerini olumlu etkiler.
Takdir gören çocuklar hata yapmaktan korkmaz. Çünkü değerlerinin başarıya bağlı olmadığını bilirler. Bu da kaygı düzeyini azaltır ve performans baskısını düşürür.
Yanlış Takdir Çocuğa Nasıl Zarar Verir?
Sürekli ve abartılı övgü çocuğun gerçeklik algısını bozabilir. Her yaptığına “mükemmel” denilen bir çocuk eleştiriyle karşılaştığında yıkılabilir. Aynı şekilde sadece başarı odaklı takdir edilen çocuklar başarısızlıkta kendini değersiz hisseder.
Karşılaştırmalı takdir de zararlıdır. “Bak kardeşin senden daha iyi yapıyor” gibi cümleler motivasyonu artırmaz, aksine kıskançlık ve yetersizlik duygusu oluşturur.
Doğru Takdir Nasıl Olmalı?
Doğru takdir davranışa ve çabaya yönelik olmalıdır.
“Çok zekisin” yerine “Bu soruyu çözmek için gerçekten emek verdin” demek çocuğun gelişim zihniyeti kazanmasını sağlar.
Takdir somut olmalıdır.
“Harikasın” yerine “Oyuncaklarını toplaman çok sorumluca bir davranıştı” gibi net geri bildirimler çocuğun hangi davranışın doğru olduğunu anlamasını sağlar.
Takdir hemen verilmelidir.
Davranıştan saatler sonra yapılan övgü etkisini kaybeder.
Takdir ile Şımartma Arasındaki Fark
Takdir çocuğun emeğini ve davranışını görmektir, şımartma ise sınır koymamaktır. Takdir edilen çocuk kuralları öğrenir, şımartılan çocuk ise sınırları reddeder. Bu nedenle takdir ile ödül ve sınır dengesi birlikte yürütülmelidir.